MENU SLUITEN
Datavisualisatie maakt eind aan cholera. Pomp Broad Street

Datavisualisatie die de wereld voorgoed veranderde: einde van de blauwe dood

In het begin van de negentiende eeuw dachten mensen dat 'de tijd van algemeen heerschende epidemieën voor Europa voorbij was'. Het was immers al weer anderhalve eeuw geleden sinds de pest met enige regelmaat de stedelijke bevolking decimeerde. Alleen in Nederland eiste de ziekte al meer dan 65.000 dodelijke slachtoffers. Datavisualisatie maakte een eind aan deze grootste epidemische doder van de 19e eeuw. [NRC]

DOOR: ERIC JANSSEN

1 SEPTEMBER 2018

LEESTIJD: 3 MINUTEN

Cholera de ‘blauwe dood’

Cholera was een ziekte die gepaard ging met heftige diarree en braken, waardoor mensen wel 15 liter vocht per dag verloren. De huid van cholerapatiënten kleurde blauw, waardoor de ziekte ook wel de ‘blauwe dood’ werd genoemd. Dit als opvolger van de rampzalige ‘zwarte dood’ (de pest) waarbij eenderde van alle Europeanen het leven liet.

Wetenschappelijk verantwoorde medische handelingen in de tijd waren vaak huiveringwekkend. Door het grote vochtverlies trad er bij cholerapatiënten stremming van de bloedcirculatie op. Om de bloedcirculatie op gang te brengen, werden verhitte metalen voorwerpen gebruikt en werd heet water op de buik gegoten en zelfs zwavelzuur en ammoniak. De handelingen werden niet gezien als kwakzalverij. Het ging om de toen beschikbare kennis van de medische wetenschap.

Alleen gegevens konden medische wereld niet overtuigen

In 1854 heerste een grote cholera-epidemie in Londen. Artsen en overheid waren er in die tijd nog steeds van overtuigd dat cholera werd veroorzaakt door het inademen van slechte lucht. Het was de Britse arts John Snow die ontdekte dat niet slechte lucht, maar besmet water de oorzaak was van de epidemie. Volgens Snow was het een openbare waterpomp op Broad Street in het centrum van de stad die de ziekte overbracht. Om dat aan te tonen verzamelde Snow een berg aan gegevens. Maar al die gegevens ten spijt, Snow kon er de medische wereld en overheid niet mee overtuigen. Zijn strijd tegen cholera leek tevergeefs.

Datavisualisatie overtuigt overheid en medische wereld

Na talloze mislukte pogingen om artsen en overheid te overtuigen met cijfers en andere gegevens realiseerde Snow zich dat een betere manier nodig was om het probleem uit te leggen. Hij dacht eraan om de data visueel te maken. Hij gebruikte een kaart van het centrum van Londen en toonde met rode stippen op de kaart aan waar de doden als gevolg van cholera woonden. Dat concentreerde zich in één bepaald gebied: rond de besmette pomp op Broad Street. Ondanks alle eerder door Snow gepresenteerde data was het stadsbestuur pas overtuigd van het verband tussen besmet water uit de pomp en de vele doden, na het zien van deze datavisualisatie. Het bestuur besloot de pomp direct te sluiten en dat betekende het einde van de cholera-uitbraak in de stad.

Informatie design: datavisualisatie van cholera, B&F
DATAVISUALISATIE MAAKTE EEN EIND AAN DE CHOLERA EPIDEMIE IN LONDEN

Invloed datavisualisatie reikt ver

De data-analyse en datavisualisatie waren een enorme mijlpaal in de geschiedenis van de volksgezondheid. Het wordt gezien als het begin van de epidemiologie (het voorkomen van ziekten tussen populaties). Een enquête onder Britse artsen in 2003, noemde Snow de grootste medicus aller tijden. Natuurlijk vanwege zijn medische ontdekking, maar vooral ook vanwege de invloed die hij had met data en de visualisatie daarvan. Vanaf dat moment werd datavisualisatie de standaard in de medische wetenschap. Artsen konden direct verbanden zien tussen twee verschijnselen en beter geïnformeerde beslissingen nemen.

Datavisualisatie werd de standaard in de medische wetenschap. Artsen konden nu direct verbanden zien tussen twee verschijnselen en beter geïnformeerde beslissingen nemen.

Meer leren?

In de serie Datavisualisatie die de wereld voorgoed veranderde leggen we uit wat de impact van datavisualisatie is geweest op belangrijke beslissingen in de wereld.

Hieronder nog enkele artikelen in deze serie.