MENU SLUITEN
Ideeën visualiseren op het whiteboard

Een eenvoudig raamwerk voor het maken van betere visualisaties

Nog niet zo lang geleden was het maken van heldere datavisualisaties een nice-to-have skill voor managers en professionals. Het waren vooral managers met een persoonlijke belangstelling voor data en design denken die een bewuste keuze maakten om tijd te investeren in het leren van datavisualisatie. Dat is anno 2019 wel anders. Kennis van visuele communicatie is een must-have skill geworden voor alle managers en professionals, want het is de enige manier om echt inzicht te krijgen in al die data die organisaties vandaag de dag verzamelen. Door het stellen van twee eenvoudige vragen kan iedereen die met data werkt - en dat is anno 2019 haast iedereen in een organisatie - visualisaties maken die informeren en impact hebben.

DOOR: ERIC JANSSEN

9 OKTOBER 2019

LEESTIJD: 7 MINUTEN

Informatievisualisatie: iedereen kan het leren

Besluitvorming in bedrijven is in toenemende mate afhankelijk van data. Innovatieve organisaties maken die data visueel om er nieuwe kansen in te ontdekken. Tesla is daar een goed voorbeeld van. De autofabrikant gebruikt analytische visualisatie om nieuwe inzichten te krijgen op basis van een veelvoud van terabytes aan data. Tesla: “We kunnen geen nieuwe verbanden ontdekken in spreadsheets of door het queryen van databases. We moeten de data wel visueel maken. Dan pas ontstaan er nieuwe inzichten waar we iets mee kunnen.”

Vanuit de cognitieve neuropsychologie weten we steeds beter hoe het menselijk brein werkt. Onderzoek laat zien dat visualisatie ons helpt complexe informatie sneller te begrijpen en beter te onthouden. We kunnen informatie daardoor ook effectiever gebruiken. Wat misschien minder bekend is, is dat visualisatie van informatie een vaardigheid is. Het is geen hogere vorm van kunst, maar een skill, die iedereen kan leren en kan toepassen in het dagelijks werk.

Er zijn verschillende soorten visualisaties en die vragen verschillende vaardigheden en verschillende tools. Alle vormen van informatievisualisatie zijn onder te brengen in vier categorieën en op basis van de indeling kun je vaststellen welke vaardigheden en welke tools nodig zijn voor het project. Door jezelf twee eenvoudige vragen te stellen weet je met welk soort visualisatie je aan de slag gaat en kun je de kwaliteit van je visualisatie aanzienlijk verbeteren. Het zal de impact van je presentatie of rapportage vergroten en brainstormsessies zullen meer opleveren.

1. Is de informatie conceptueel of data-gedreven?

De eerste vraag die je jezelf kunt stellen, is of de informatie conceptueel of data-gedreven? Conceptuele informatie is kwalitatief. Denk hierbij aan een processchema, organisatiestructuur of visualisatie van een productiecyclus. Data-gedreven informatie is kwantitatief. Denk aan omzet, percentages, euro’s, enzovoorts.

Deze vraag is er om vast te stellen wat je aan informatie hebt.
Informatievisualisatie: conceptueel of data-gedreven?

2. Is mijn visualisatie bedoeld als verkennende of als verklarende analyse?

Verkennende analyse is wat je doet om ruwe data beter te leren begrijpen. Als je wil uitzoeken welke waardevolle informatie in de data verscholen ligt en interessant is voor jezelf of voor anderen, gebruik je analytische visualisatie. Het doel is om met behulp van data patronen, verbanden of outliers te ontdekken. Vergelijk het met het één voor één openen van 100 oesters om in die oesters mogelijk een parel te vinden.

Verklarende analyse daarentegen is bedoeld om mensen te informeren. Je hebt belangrijke informatie gevonden in de data en wil die communiceren met anderen. Vergelijk het met het laten zien van twee parels die je ontdekt hebt in die grote bak met oesters die je eerder één voor één hebt geopend.

Deze vraag is er om vast te stellen wat je met de informatie doet.

Mensen die data presenteren, willen uit enthousiasme vaak alle data uit de verkennende analyse laten zien. Ze willen de manager of directeur overtuigen door heel veel data te laten zien. Ze hebben de neiging om àlle data waarover ze beschikken te laten zien, terwijl de directeur eigenlijk alleen maar de belangrijkste ontdekking wil zien (in dit geval de twee gevonden parels). De drang om al die data waarmee we gewerkt hebben, te laten zien, kunnen we maar beter weerstaan. We willen toch niet onze baas nog eens alle 100 oesters opnieuw laten openen, terwijl we eigenlijk al weten in welke oesters de twee parels zitten?! Door iets meer tijd te nemen en na te denken over wàt we de directie willen laten zien, kunnen we data omzetten in informatie die ze wél bruikbaar vinden.

Informatievisualisatie, verkennende of verklarende analyse

Dit zijn de vier categorieën van informatievisualisatie:

a. Concept visualisatie
b. Ideeën visualisatie
c. Analytische visualisatie
d. Datavisualisatie

a. CONCEPT VISUALISATIE
a. CONCEPT VISUALISATIE
b. IDEEËN VISUALISATIE
b. IDEEËN VISUALISATIE
c. ANALYTISCHE VISUALISATIE
c. ANALYTISCHE VISUALISATIE
INFORMATIEVISUALISATIE: datavisualisatie
d. DATAVISUALISATIE

a. Concept visualisatie

Concept visualisatie heeft weinig te maken met kwantitatieve gegevens. Het gaat hier om het eenvoudig weergeven van complexe ideeën, daarbij gebruik makend van het menselijk vermogen om metaforen sneller te begrijpen en beter te onthouden dan tekst.

Informatievisualisatie: concept visualisatie

Dit is vaak het terrein van consultants, strategen en executives. Concept visualisatie maakt gebruik van metaforen, beslissingsbomen, processchema’s en organogrammen om complexe processen, hierarchieën of informatiestromen in kaart te brengen en duidelijk uit te leggen.

b. Ideeën visualisatie

Ideeën visualisatie is het genereren van nieuwe ideeën door het maken van snelle en eenvoudige schetsen. Het gebeurt op whiteboards in brainstormsessies, strategiesessies of innovatie projecten en is bedoeld om abstracte ideeën in de hoofden van mensen om te zetten naar tastbare ideeën op papier, zodat ze beter bespreekbaar worden. Deze vorm van visualisatie is vaak een mix van snelle schetsen, diagrammen en mindmapping technieken om helder denken te bevorderen. Het is een beproefde en veelgebruikte manier voor het genereren van nieuwe ideeën in een organisatie.

Informatievisualisatie: Ideeën visualisatie

c. Analytische visualisatie

Analytische visualisatie wordt gebruikt om hypotheses te kunnen bevestigen of patronen en trends in een dataset te ontdekken.

  • Visuele bevestiging is een methode die gebruikt wordt om een hypothese te bevestigen.
  • Visuele verkenning wordt gebruikt om te onderzoeken of zich verbanden, patronen of trends ontplooien in de data.

Hier wordt vooral gebruik gemaakt van grote datasets en geavanceerde software en het vraagt skills op het gebied van data science en business analyse.

Informatievisualisatie: analytische visualisatie

d. Datavisualisatie

De visualisaties die gebruikt worden in datavisualisatie zijn de gangbare grafieken die we vooral kennen van Excel. Het zijn de standaardgrafieken die vaak rechtstreeks vanuit Excel worden geplakt in Powerpoint. Het zijn vaak eenvoudige grafiekvormen zoals lijn-, staaf- en taartdiagrammen. In tegenstelling tot data scientists, die zich doorgaans meer bezighouden met analytische visualisatie, zijn het vooral managers die zich richten op dit gebied van informatievisualisatie. De data sets zijn doorgaans klein en eenvoudig en de grafieken gebruiken vaak maar enkele variabelen. Doorgaans wordt hier meer aandacht besteed aan de vormgeving en wordt de informatie getoond in presentaties, rapportages of informatie dashboards.

De uitdaging hier is niet het creëren van simpele grafieken. Want simpel is niet hetzelfde als duidelijk en duidelijk staat niet gelijk aan simpel. Streven naar duidelijkheid en eenduidigheid is waar het om gaat bij datavisualisatie. Deze grafieken worden vooral gebruikt tijdens formele presentaties. Grafieken waarbij niet goed is nagedacht over de juiste vormgeving, leiden vaak tot onnodige verdeeldheid. Er meetings wordt dan vooral getwist over wàt er staat en hoe de informatie gelezen moet worden. Dat wil niet zeggen dat grafieken niet mogen leiden tot discussie. Zeker wél. Datavisualisatie dient de discussie te starten. Maar de discussie moet dan gaan over de inhoud en oplossingen, niet over de grafiek zélf. Die moet eenduidig zijn.

Informatievisualisatie: datavisualisatie

Doel en doelgroep

Informatievisualisatie-DOELGROEP

Verklarende analyse is vooral gericht op het uitleggen van een nieuw idee, overtuigen van de doelgroep en het geven van praktisch nieuw inzicht. Stem de visualisatie af op de gebruikersdoelgroep: eenvoud en helderheid is belangrijk. Voor verkennende analyse hoef je je minder zorgen te maken over hoe de visualisatie eruit ziet en gaat het vooral om het genereren van nieuwe ideeën en is het belangrijk dat je zelf en je team leert van de nieuwe inzichten.

Skills

Informatievisualisatie-SKILLS

Het belang, de complexiteit, frequentie en deadline van een project bepalen of vaardigheden intern moeten worden ontwikkeld of dat expertise moet worden ingehuurd. Misschien dat voor een belangrijke presentatie aan een klant, het bestuur of de aandeelhoudersvergadering expertise moet worden ingehuurd. Managers zouden in ieder geval moeten beschikken over een goede basiskennis op het gebied van ideeën visualisatie en datavisualisatie. Ideeën visualisatie is belangrijk om samen met het team nieuwe ideeën te kunnen bedenken. En kennis van datavisualisatie is belangrijk om de directie in staat te stellen data-gedreven beslissingen te nemen. Controllers en financieel analisten dienen goede kennis te hebben van datavisualisatie vanwege hun steeds belangrijker wordende rol als business partner. Business managers vragen steeds meer om heldere visualisaties op basis waarvan ze de juiste actie kunnen ondernemen.

Medium

Informatievisualisatie-MEDIA

Hulpmiddelen in de verkennende analyse (onderste helft) zijn vooral bedoeld om interactie en iteratie mogelijk te maken. Tools in de verklarende analyse (bovenste helft) ondersteunen vooral een goed ontwerp en duidelijke presentatie.

Workflow

Informatievisualisatie-WORKFLOW

De verkennende analyse resulteert vaak in nieuwe inzichten die je wil delen met behulp van heldere visualisaties voor een bredere doelgroep (verklarende analyse).

De 2×2 matrix kan op verschillende manieren dienst doen als template. Door het invullen van de benodigde software of andere middelen, kun je vaststellen welke aanvullende middelen nodig zijn voor het maken van effectieve informatievisualisaties. Je kunt ook invullen welke expertise nodig is voor het invullen van een bepaalde functie en het evenwichtig samenstellen van het team. Of nagaan welke cursussen je kunt volgen om een bepaalde vaardigheid verder te ontwikkelen.

Software

Informatievisualisatie: software

Tijdsbesteding

Informatievisualisatie: tijdsbesteding

Door op deze manier naar informatievisualisatie te kijken, zien we dat er niet één soort visualisatie bestaat, maar dat er meerdere varianten zijn. De doelgroep, de skills die nodig zijn, de tools die je gebruikt en de media waarmee je visualiseert, kunnen variëren. Ook de definitie van wat een ‘geslaagde’ grafiek is, verschilt per soort visualisatie. Zo zal een effectieve grafiek in een datavisualisatie er heel anders uitzien dan het snel uitproberen van een grafiek in een brainstormsessie. Door na te denken over twee eenvoudige vragen:

1) is de informatie conceptueel of data-gedreven?
2) verken ik iets (begrijpen) of verklaar ik iets (informeren)?

maak je in een paar stappen een betere visualisatie die leidt tot meer impact.