MENU SLUITEN

Overtuigen met data? Begin met kleur!

In een organisatie worden voortdurend en op allerlei niveau's beslissingen genomen. Om de juiste beslissingen te kunnen nemen zijn data nodig in de vorm van informatie. De manier waarop die informatie wordt gepresenteerd is vervolgens bepalend voor de bruikbaarheid ervan. Uit onderzoek weten we dat door informatie te visualiseren mensen beter in staat zijn om verbanden te ontdekken en de informatie beter te onthouden en daardoor effectiever toe te passen. Door het volgen van enkele eenvoudige stappen kunnen we de informatie die wij presenteren aanzienlijk verbeteren en kunnen we mensen beter overtuigen met data, wat bijdraagt aan de kennis en het innoverend vermogen van de organisatie.

DOOR: ERIC JANSSEN

5 NOVEMBER 2019

LEESTIJD: 5 MINUTEN

Fraaie regenboogplaatjes, maar weinig informatiewaarde

Ondanks dat we weten dat visualisatie van informatie belangrijk is, nemen we in ons werk niet altijd genoeg tijd om informatie goed te visualiseren. Softwareprogramma’s maken het ons heel makkelijk om met slechts 2 muiskliks een grafiek te maken van iedere dataset. Maar het feit dat het makkelijk is om te doen, wil nog niet zeggen dat het goed is om te doen. Makkelijk ≠ Goed. Als je tijd hebt om maar één ding te verbeteren aan je datavisualisatie, kies dan voor kleur. Kleur is namelijk het krachtigste middel om de aandacht van de lezer vast te houden bij het presenteren van informatie. Als je kleur op een strategische manier wil toepassen, kun je de keuze ervan echter niet overlaten aan de software die je gebruikt. Excel, Qlik, Power Bi of Tableau; indien het gaat om het effectief communiceren van data en het kiezen van de beste kleur daarvoor, kunnen deze softwareprogramma’s die keuze simpelweg niet voor je maken. De software kent de context niet en kent dus ook de belangrijkste boodschap niet. De software weet niet welke data-variabelen je wil groeperen. En wat de software ook niet weet, is of de data elkaar moeten aanvullen of juist moeten contrasteren. De kleur voor iedere categorie wordt door de software geheel willekeurig bepaald. Dat leidt soms tot fraaie regenboogplaatjes zoals de taartdiagram hieronder (1a.), maar ze bieden helaas weinig of geen informatiewaarde.

Meer informatiewaarde voor de gebruiker

We kunnen de informatiewaarde voor de gebruiker aanzienlijk verbeteren door ons bij de kleurkeuze niet te laten leiden door wat we mooi vinden, wat bij de huisstijl past, of wat de software willekeurig voor ons bepaalt. Als we belangrijke informatie delen met klanten, collega’s of managers, is het onze taak om kleur te kiezen op basis van wat de gebruiker nodig heeft om betere beslissingen te kunnen nemen. Daarvoor hoeven we geen professionele informatie-designer te zijn en alles te weten van kleurentheorie. Hier zijn alvast enkele eenvoudige tips – in de vorm van een handig lijstje van Do’s en Don’ts – die je zullen helpen bij het maken van je volgende presentatie.

Don’t
1a.

Laat de kleurkeuze niet willekeurig bepalen door software. Het is ook niet nodig om iedere beschikbare kleur uit het kleurenpalet van de huisstijl te gebruiken, want dat komt de leesbaarheid van belangrijke en complexe informatie vaak niet ten goede. Het gebruik van veel verschillende kleuren zaait verwarring en helpt niet om data-gedreven beslissingen te nemen.

Datavisualisatie DON'T - software gebruikt teveel kleuren
WILLEKEURIGE SELECTIE VAN ONSAMENHANGENDE KLEUREN DOOR DE SOFTWARE
Do
1b.

GROEPEER KLEUR. Probeer data-categorieën te groeperen als dat de boodschap duidelijker maakt. Door de data te groeperen kun je ook kleur groeperen. Vergelijk het als met het vereenvoudigen van een breuk .De breuk 3/4 is eenvoudiger dan 9/12.

Datavisualisatie DO - strategisch kleurgebruik
KLEUR IS EEN KRACHTIG MIDDEL OM DE AANDACHT TE VESTIGEN OP WAT BELANGRIJK IS
2a.

Gebruik niet meerdere kleuren om dezelfde soort data te presenteren. Het software programma kent geheel willekeurig kleuren toe aan iedere categorie. Door zoveel verschillende kleuren te gebruiken zal de lezer kleuren gaan vergelijken in plaats van de data.

Datavisualisatie DON'T - labels andere kleur dan data
2b.

MINDER KLEUREN. Beperk het aantal kleuren tot een minimum. Probeer items te groeperen en gebruik dezelfde kleur om gelijksoortige data-variabelen weer te geven. De lezer kan zich nu concentreren op het vergelijken van de data in plaats van op de kleur. In voorbeeld 3b gaat de aandacht van de lezer direct naar item B. In voorbeeld 3a is dat niet het geval vanwege de verschillende kleuren die zijn gebruikt.

Datavisualisatie DO - beperk het aantal kleuren
3a.

Gebruik kleur niet om een grafiek kleurrijk te maken. ‘Form follows Function’ ofwel ‘vorm volgt functie’ is hier een belangrijk adagium: datavisualisatie design heeft tot doel de gebruiker zo goed mogelijk te informeren. Kleur wordt daarom op een functionele manier gebruikt en niet op een esthetische manier.

Datavisualisatie DON'T - willekeurig gebruik van kleur door de software
3b.

GEBRUIK GRIJS. Grijs is de meest gebruikte kleur in effectieve visualisaties. Grijs contrasteert minder met een witte achtergrond en geeft het gevoel dat het gaat om ‘achtergrondinformatie’. Maak alle ondersteunende elementen (assen, rasters en data-reeksen die ondersteunen bij het vergelijken maar zelf geen aandacht behoeven) grijs en geef alleen die ene belangrijke boodschap een andere kleur: hier is dat de dalende omzet.

Datavisualisatie DO - gebruik grijs
4a.

Veroorzaak geen onnodige cognitieve belasting door elementen die eigenlijk bij elkaar horen, uit elkaar te plaatsen en een andere kleur te geven. Zo dwing je de lezer de betekenis van ieder element afzonderlijk op te zoeken. Die heen-en-weer bewegingen halen de lezer uit zijn concentratie.

Datavisualisatie DON'T - labels andere kleur dan data
4b.

GEEF DATALABELS DEZELFDE KLEUR ALS DE DATA.
Dit helpt de lezer te begrijpen dat deze twee stukjes informatie bij elkaar horen. Door het voorkomen van onnodige cognitieve belasting, kan de gebruiker van de informatie zich nu concentreren op wat echt belangrijk is: de data.

Datavisualisatie DO - kleur labels hetzelfde als de data

Krachtig middel

Als we kleur op een slimme manier gebruiken, is het veruit de krachtigste tool om de aandacht van de lezer te vestigen op wat belangrijk is en om die aandacht ook vast te houden. Probeer de drang te weerstaan om datavisualisaties ‘kleurrijk’ of ‘minder saai’ te maken. Kleur is vooral een strategisch middel om belangrijke delen van een datavisualisatie aan te geven. Op die manier kunnen we mensen helpen zien wat belangrijk is en in staat stellen betere vragen te stellen, betere discussies te voeren en uiteindelijke betere beslissingen te nemen.

Er zijn nog andere manieren om datavisualisaties te verbeteren door strategisch kleurgebruik. Die behandelen we in een volgend artikel.